𝐃𝐢𝐥𝐢, 𝟏𝟎 𝐀𝐠𝐨𝐬𝐭𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔

Prezidente Autoridade Munisípiu Dili, Sr. Francisco dos Santos, hamutuk ho Secretária Munisipal Administrasaun Finansas, Sekretáriu Munisipál Administrasaun Planeamentu, Investimentu no Dezenvolvimentu Integradu, Sekretáriu Munisipal Assuntus Sosiais no Organizasaun Komunitária, Diretóres Servisu Munisípais no Administradór Postu lima, ohin halo aprezentasaun dadus no dokumentus servisu AMD nian ba Ekipa Avaliador husi Ministériu Administrasaun Estatal (MAE), iha Salaun B, Autoridade Munisípiu Dili.

Atividade ne’e nu’udar parte hosi Segundu Avaliasaun Kondisaun Mínima ba prestasaun servisu iha AMD, ne’ebé objetivu atu haree lakuna sira ne’ebé presiza haree hamutuk ka identifika saida mak presiza hadi’a ho lideransa sira.

Ekipa ne’ebé delega husi MAE mak hanesan Diretor Nasionál Administrasaun Finansas-MAE, Sr. Acilino Manuel Branco; Asesor Prinsipal MAE, Sr. Abílio José Caetano; Diretor Diresaun Nasionál Planeamentu no Avaliasaun (DNPA-MAE), Sr. Alino de Araújo; no Diretor Nasionál Planeamentu no Finansas Munisipais (DNPFM-MAE), Sr. Egídio de Jesus Alves.

Iha Segundu Avaliasaun Kondisaun Mínima ne’e, Prezidente Autoridade Munisípiu Dili halo aprezentasaun servisu AMD nian ba ekipa avaliador-MAE. no ekipa hirak ne’e sei aprezenta fila fali rezultadu hosi avaliasaun ida-ne’e ba Governu Sentrál, liuliu ba Ministériu Administrasaun Estatal no liña ministeriais relevante sira, atu determina munisípiu sira ne’ebé kumpre ona kondisaun mínimu institusionál hodi hakat ba faze ikus hosi desentralizasaun administrativu no instalasaun órgaun reprezentativu Poder Lokál.

Tuir PAM, antes ne’e MAE halo ona Avaliasaun Kondisaun Mínima ba AMD, ne’ebé hatudu katak AMD hetan valór “BOM”, no espera katak iha avaliasaun daruak ne’e AMD bele hatudu rezultadu ne’ebé di’ak liu hodi prepara-an ba Poder Lokál iha tinan 2027 mai.

Hafoin Prezidente halo aprezentasaun, ekipa husi MAE louva ba aprezentasaun servisu AMD nian ne’ebé aprezenta husi PAM. No husi aprezentasaun ne’e ekipa avaliador hatete katak, preparasaun AMD nian ba Poder Lokál másimu ona, no bele dehan katak “Muito Bom”, maibé ekipa sujere atu bele hadi’a mós parte balun ne’ebé mak presiza hadi’a di’ak liu tan tanba rezultadu husi aprezentasaun ne’e ekipa sei relata fila fali ba Ministru no ministériu relevante hodi foti desizaun ikus.

Iha parte ida-ne’e, Diretór Nasionál Administrasaun Finansas-MAE, Sr. Acilino Manuel Branco, mós fó observasaun kona-ba dokumentus sira, liuliu iha parte baze legál.

“Ami nia papél mai hodi rekolla de’it, no tuir ha’u nia observasaun ohin ne’e, ha’u rona esplikasaun sira mesak furak, hanesan baze legál, maibé la sita. Tanba ne’e, ha’u sujere tenke halo dokumentus ne’e kompletu liu, hanesan baze legál, artigu sira tenke sita hotu, tanba dokumentus sira ne’e sei lori ba Ministru,” dehan DNAF-MAE.

Enkuantu, Diretor Nasionál Planeamentu no Finansas Munisipais (DNPFM-MAE), Sr. Egídio de Jesus Alves, hatete katak auto-avaliassaun hatudu katak PAM nia aprezentasaun ne’e hetan valór 3 hotu kedas ba kada pergunta, signifika katak resposta mós di’ak, meius de verifikasaun mós di’ak, baze legál mós di’ak no seluk tan, maibé presiza klarifika liután baze legál sira ne’e.

“Fundamenta katak auto-avaliassaun hatudu katak PAM nia aprezentasaun ne’e ho valór 3 hotu kedas ba kada pergunta, signifika katak resposta mós di’ak, meius de verifikasaun mós di’ak, baze legál mós di’ak no seluk tan, no ne’e ita bele atualiza katak 100% ka “Muito Bom”, maibé ita tenke responsabiliza 100% ne’e mai husi ne’ebé, tanba ne’e mak baze legál sira ne’e tenke temi mós iha artigu sira ne’e,” dehan DNPFM-MAE.

Depois de rona input sira husi ekipa avaliasaun, PAM agradese ba orientasaun sira ne’ebé ekipa fó no promete katak sei hadi’a dokumentus sira ho di’ak liu no PAM mós apresia ba ekipa nia orientasaun oinsá atu hadi’a saida mak AMD prepara ona, para atu sai dokumentus ne’ebé mak di’ak ba AMD.

Avaliasaun ne’e normalmente kobre hotu autoridade sira iha munisípiu sanulu resin tolu, inklui Ataúru, antes tama ba iha Poder Lokál 2027. Ida-ne’e nu’udar mekanizmu tékniku ba MAE atu monitoriza progresu, identifika lakuna institusionál, define nesesidade apoiu tékniku, orienta kapasitasaun Rekursus Umanus, no hametin kapasidade munisípiu sira antes simu responsabilidade no funsaun sira husi Governu Sentrál, liuhusi prosesu transferénsia ne’ebé sei hala’o ho etapa no graduál.

Ho ida-ne’e, Segundu Avaliasaun la’ós de’it prosesu avaliasaun administrativu, maibé mós parte hosi prosesu Nasional atu haforsa governasaun lokál no Autoridades Munisipais, hadi’a kualidade prestasaun servisu públiku, promove transparénsia no responsabilizasaun, no asegura katak munisípiu sira prontu atu simu responsabilidade boot liu iha kuadru desentralizasaun no Poder Lokál.

Fontes : (𝐌é𝐝𝐢𝐚 𝐆𝐚𝐛. 𝐏𝐀𝐌)