๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐
๐๐๐ร๐ ๐ร ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐
๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ร๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Prezidente Autoridade Munisรญpiu (PAM) Dili, Sr. Francisco dos Santos, partisipa iha serimรณnia lansamentu ofisiรกl Rรณ Peska ba Fundu Investimentu Estratรฉjiku, neโebรฉ organiza husi Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionรกl (CCLN) iha Portu Dili, Sesta-feira (17/07).
Serimรณnia neโe lidera husi Prezidente Administrasaun CCLN, Vidal de Jesus โRiak Lemanโ, hamutuk Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionรกl (ACLN), Gil da Costa Monteiro โOan Soruโ, Exelรฉnsia, Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenador Asuntu Sosiais, Mariano Assanami Sabino, Exelรฉnsia Ministru Agrikultura Pekuaria Peska no Floresta Sr. Marcos da Cruz ho reprezentante Governu, Autoridade Estadu, Forsa Defeza no Seguransa, no konvidadu sira seluk.
Lansamentu rรณ peska neโe nia objetivu mak atu haforsa kapasidade setรณr peska nasional liuhusi fornese transporte no apoiu operasionรกl ba peskadรณr sira, hodi hasaโe produtividade peska, kria oportunidade ekonomia ba komunidade peskeira, no promove jestaun rekursu tasi neโebรฉ sustentรกvel. Inisiativa ida neโe mos reflete komitmentu atu aproveita rekursu marรญtimu hodi kontribui ba dezenvolvimentu ekonomia nasional no seguransa alimentรกr.
Iha okaziaun neโe realiza mos serimรณnia kua fita ba baraku peska, bensaun, lansamentu ofisiรกl rรณ peska, no vizita ba fasilidade foun neโebรฉ prepara atu suporta atividade peska.
Partisipa iha serimรณnia neโe membru Governu, lideransa CCLN, reprezentante ministรฉriu no instituisaun estadu sira, PNTL, F-FDTL, parseiru dezenvolvimentu, komunidade peskeira no konvidadu sira seluk.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ร๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐โ๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
๐ฃ๐ฟ๐ฒ๐๐ถ๐ฑ๐ฒ๐ป๐๐ฒ ๐๐๐๐ผ๐ฟ๐ถ๐ฑ๐ฎ๐ฑ๐ฒ ๐ ๐๐ป๐ถ๐รญ๐ฝ๐ถ๐ ๐๐ถ๐น๐ถ, ๐ฆ๐ฟ. ๐๐ฟ๐ฎ๐ป๐ฐ๐ถ๐๐ฐ๐ผ ๐ฑ๐ผ๐ ๐ฆ๐ฎ๐ป๐๐ผ๐, halaโo vizita ofisiรกl ba Postu Administrativu 5 iha Munisรญpiu Dili hahรบ loron 16 Jullu toโo 13 Agostu 2026, ho objetivu atu realiza diรกlogu komunitรกriu ho Autoridade Postu Administrativu, xefe suku no xefe aldeia sira.
Vizitasaun neโe hahรบ iha Postu Administrativu Dom Aleixo iha 16 Jullu 2026, tuir mai Metinaru iha 23 Jullu, Cristo Rei iha 30 Jullu, Nain Feto iha 6 Agostu, no remata iha Vera Cruz iha 13 Agostu 2026.
Iha kada Postu Administrativu, Prezidente Autoridade Munisรญpiu Dili sei hasoru APA sira no xefe suku no xefe aldeia hodi rona diretamente sira-nia preokupasaun, troka hanoin kona-ba dezenvolvimentu lokรกl no hametin koordenasaun entre Autoridade Munisรญpiu Dili ho lideransa komunitรกria.
iha oportunidade neโe, PAM Dili koโalia kona-ba preparasaun ba implementasaun Poder Lokal no Kรกmara Munisipรกl. Nia hateten katak prosesu desentralizasaun sei fรณ responsabilidade boot liu ba lideransa lokรกl, tanba neโe preparasaun tenke hahรบ husi agora.
โDezentralizasaun Poder Lokal nia objetivu mak oinsรก atu lori governasaun besik liu komunidade. Tanba neโe, ha’u husu ba APA, xefe suku no xefe aldeia sira atu tur hamutuk hodi halo planu dezenvolvimentu ba suku no aldeia sira. Aban-bainrua Kรกmara Munisipรกl hahรบ funsiona, buat barak sei depende ba preparasaun neโebรฉ ita halo ohin loron. Se ita prepara diโak husi agora, ita sei fasil liu atu responde ba nesesidade komunidade iha futuru,โ hatete PAM.
PAM hatutan, diรกlogu komunitรกriu neโe sai oportunidade importante atu hametin koordenasaun entre Autoridade Munisรญpiu Dili ho lideransa lokรกl, nuneโe Governu bele rona diretamente komunidade nia preokupasaun no hamutuk buka solusaun ba problema sira neโebรฉ povu infrenta.
Reuniaun neโe partisipa husi membru Konsellu Koordenasaun Autoridade Munisรญpiu Dili, inklui Secretรกriu Munisipal Asuntu Sosial no Organizasaun Komunitรกria (SECAM III), diretรณr sira, Sefe Suku sira husi postu 5, Sefe Aldeia, komunidade no konvidadus sira seluk.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐
๐๐๐๐ ๐๐โ๐๐ร ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Autoridade Munisรญpiu Dili (AMD) kontinua esforsu hodi prepara fatin kolekta lixu iha estrada ninin no bairru sira atu fasilita komunidade soe lixu tuir fatin neโebรฉ governu liu husi AMD prepara ona, ho objetivu mantein ambiente neโebรฉ mos, saรบde pรบblika no prezerva ambiente iha Munisรญpiu Dili.
Mas, hanesan hatudu iha imagem neโe, sei iha komunidade balun neโebรฉ seidauk iha konsiรฉnsia atu uza kontentรณr lixu tuir ninia funsaun. Lixu barak sei soe arbiru iha rai, maski kontentรณr lixu iha besik fatin neโebรก. Situasaun ida neโe bele estraga ambiente, halo moras sai fasil no aumenta risku inundasaun wanhira iha tempu udan.
Tanba neโe, AMD apela ba komunidade hotu-hotu atu hamutuk tau matan ba limpeza no tau ida-idak nia konsiรฉnsia hodi soe lixu iha fatin neโebรฉ preparadu ona no limpeza Munisรญpiu Dili laโรณs de’it responsabilidade governu nian, maibรฉ responsabilidade hamutuk entre governu no komunidade.
AMD reafirma katak sei nafatin halo servisu rekolla lixu no sensibilizasaun ba pรบbliku, no hein katak komunidade bele kontribui ho hahalok neโebรฉ diโak atu hametin Dili sai munisรญpiu ida neโebรฉ moos, saudavel no konfortรกvel ba ema hotu.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐๐-๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ร๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ (๐๐) ๐๐โ๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Servisu Munisipรกl Protesaun Sivรญl no Jestaun Dezastre Naturรกl (SMPC-GDN), liu husi Diretรณr Jacinto Freitas no ekipa, akompaรฑa husi Komandante Operasionรกl Autoridade Protesaun Sivรญl (APC), Claudio da Silva ho ekipa, no Xefe Suku Fatuhada, Marcelino Soares, ohin entrega pakote emerjรฉnsia ba famรญlia uma kain hamutuk (13) neโebรฉ afetadu husi insรฉndiu iha Merkadu Comoro, Suku Fatuhada, Postu Administrativu Dom Aleixo.
Insรฉndiu neโe akontese horseik iha segunda-feira dadeer no tuir informasaun, kauza husi sirkuรญt elรฉtriku (curto-circuito). Objetivu husi apoiu Pakote emerjรฉnsia neโe atu ajuda famรญlia sira neโebรฉ lakon hela fatin no sasรกn importante sira neโebรฉ kauza husi dezastre refere.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐ ๐๐๐)
๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐’๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐
๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Governu liu husi Autoridade Munisรญpiu Dili (AMD), hamutuk ho Sekretariadu Estadu Asuntu Toponomia no Organizasaun Urbana (SEATOU) no liลa Ministerial, hala’o despezu administrativu ba komunidade afetadu sira iha Beto Marinir, Suku Comoro, neสผebรฉ tama iha รกrea dezenvolvimentu no alargamentu Aeroportu Internasionรกl Nicolau Lobato.
Atividade ne’e envolve kolaborasaun ho Diresaun Nasionรกl Terras no Propriedade, Ministรฉriu Obras Pรบblikas, Aeroportu no Navegasaun Timor-Leste, E.P (ANATL, E.P) no Polรญsia Nasionรกl Timor-Leste. Antes hala’o prosesu despezu, Governu liu husi instituisaun relevante sira halo ona diรกlogu ho komunidade afetadu sira no fรณ karta notifikasaun kona-ba desizaun ne’e, inklui fรณ prazu atu komunidade sira muda husi fatin refere
Komunidade afetadu sira iha รกrea Beto Marinir hamutuk uma-kain 57 ne’ebรฉ simu ona notifikasaun iha loron 19 Junu 2026. Prosesu despezu administrativu ne’e hala’o tuir prosedimentu legรกl atu fรณ dalan ba implementasaun projetu alargamentu Aeroportu Internasionรกl Nicolau Lobato.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐.
๐รญ๐ฅ๐ข ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Sekretรกriu Munisรญpal Administrasaun Planeamentu, investimentu Dezenvolvimentu integradu (SECAM PIDI), Filomino Maria da Silva Smith, partisipa iha ultimu enkontru koordinasaun kona-ba implementasaun despeju administrativu ba komunidade sira ne’ebรฉ hela iha รกrea besik Aeroportu Presidente Nicolau Lobato, iha salaun enkontru Kafetรกria edifisiu Sentral Ministรฉriu Justiรงa.
Enkontru ne’e realiza ho objetivu atu finaliza preparasaun no hametin koordinasaun entre entidade relevante sira molok implementa prosesu despeju administrativu. Iha reuniaun ne’e, partisipante sira diskute mekanizmu implementasaun, papรฉl no responsabilidade kada instituisaun, no medida sira atu garante katak prosesu ne’e lao ho di’ak, tuir lei no regulamentu sira ne’ebรฉ vigora.
SECAM II reafirma nia kompromisu atu kontinua servisu hamutuk ho parseiru institusionรกl sira hodi asegura katak implementasaun despeju administrativu ne’e bele hala’o ho maneira ordenada, transparente, no respeita direitu no dignidade komunidade afetada sira.
Autoridade Munisipiรกl Dรญli hein katak liuhusi koordinasaun ne’ebรฉ metin entre entidade relevante sira, prosesu implementasaun bele lao ho efetivu, mantendo estabilidade, seguransa no interese pรบbliku, nune’e mรณs suporta dezenvolvimentu no ordenamentu รกrea munisipรกl nian.
Entertantu komunidade neโebรฉ hetan despeju Administrativu hamutuk uma kain 57 inklui mos ho rate 20 , husi uma kain 57 neโe nain 19 mak hetan ona indeminizasaun inklui mos osan kompensasaun transporte ho montante dรณlares 200 iha tinan 2025.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐โ๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐.
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Autoridade Munisรญpiu Dili (AMD), liu husi Diresaun Servisu Munisipรกl รgua, Saneamentu no Ambiente (SMASA), nafatin halaโo limpeza loroloron iha รกrea dili laran, Liu-liu dalan protokolu sira nomรณs iha bairru sira ho objetivu atu mantein ambiente sidade neโebรฉ mรณs, organizadu no saudavel, prevene poluisaun ambientรกl, no mantein imagem sidade Dili ne’ebรฉ furak.
AMD kontinua apela ba komunidade munisรญpiu dili hodi mantein higiene ambientรกl, liu husi soe lixu tuir fatin neโebรฉ AMD preparadu tiha ona no evita soe lixu arbiru iha dalan ninin no valeta ka fatin pรบbliku sira.
AMD mรณs husu komunidade nia komprensaun no kooperasaun hodi mantein higiene tanba sidade neโebรฉ mรณs laโรณs de’it responsabilidade governu, maibรฉ mรณs presiza apoiu husi komunidade tomak
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐. ๐๐๐)
๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐โ๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐.
๐๐ข๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Atividade limpeza regulรกr neโebรฉ halaโo husi ekipa servisu Limpeza Esgotu no Mota Laran kontinua la’o loroloron iha รกrea dili laran ho objetivu hasai lixu sira neโebรฉ akumula iha valeta no mota laran neโebรฉ bele fรณ impaktu ba komunidade sira iha tempu udan ne’ebรฉ bele hamosu inundasaun no provoka lori moras ba komunidade sira ne’ebรฉ hela besik.
Ho nuneโe AMD liu husi ekipa servisu limpeza esgotu no mota laran garantia katak liu husi servisu limpeza neโebรฉ halaโo bele mantein no garante bee la’o diโak, hamenus risku inundasaun durante tempu udan no prevene mรณs propagasaun moras neโebรฉ bele mosu husi ambiente neโebรฉ la higiene.
AMD nafatin husu ba komunidade munisรญpiu dili atu tau iha ida-idak nia konsiรฉnsia humana hodi soe lixu tuir fatin ne’ebรฉ AMD prepara ona iha kada bairru hodi labele soe fo’er iha fatin ne’ebรฉ arbiru, tanba ambiente ne’ebรฉ mรณs no saudavel fila fali ba konsiรฉnsia komunidade nian.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐.๐๐๐)
๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐-๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐ร๐ ๐๐๐๐
๐รญ๐ฅ๐ข ๐๐ ๐๐ฎ๐ฅ๐ฅ๐ฎ ๐๐๐๐
Enkontru extra ordinariu segunda avaliasaun ba Autoridade Munisipรกl ne’e realiza ho objetivu atu fรณ hanoin no harmoniza komprensaun entre parte hotu kona-ba mekanizmu no prosedimentu prienximentu kestionรกriu, atu asegura katak dadus ne’ebรฉ submete sei loos, kompletu no tuir orientasaun ofisiรกl husi MAE.
Objetivu husi avaliasaun neโe atu hare no forma Sistemรกtika kapasidade institusional, administrativu, Tรฉkniku no operasional Autoridade Munisรญpiu, no mos atu identifika forsa, lakunas nesesidade apoiu tรฉkniku no prioridade kapasitasaun ba progresu desentralizasaun administrative no preparasaun ba poder lokal.
Tuir PAM nia orientasaun katak, AMD tenki esforsu an hodi priense formaliu avaliasaun neโe bazeia ba iha realidade no tenki fornese ho dadus konkreta.
Tanba neโe, PAM husu ba iha ekipa neโebe maka sei lidera husi SECAM-II AMD nian atu servisu ho ekipa tekniku AMD nian inklui Servisu Munisipal sira neโebe maka sei fornese dadus hodi aselera no kompri tempu neโebe maka Ministeriu Administrasaun Estatal determina ona iha dia 10 Jullu 2026.
Fontes : (๐รฉ๐๐ข๐ ๐๐๐.๐๐๐)